-

उपमोत्प्रेक्षालङ्कारयोः  कः  भेदः  ?
(द्वौ  अपि  सादृश्यमूलकौ  अलङ्कारौ  स्तः  ।)

Ø उपमालङ्कारः भेदाभेदप्रधानसादृश्यमूलकः अस्ति ।  
Ø किन्तु उत्प्रेक्षा अभेदप्रधानः अथवा अध्यवसायमूलकः अलङ्कारः अस्ति ।
Ø उपमालङ्कारे उपमानोपमेययोः तुलना क्रियते ।
Ø किन्तु उत्प्रेक्षालङ्कारे उपमेये उपमानस्य सम्भावना क्रियते ।
Ø उपमालङ्कारे यथा, इव, वत् इत्यादिभिः शब्दैः तुलना क्रियते ।
Øकिन्तु उत्प्रेक्षालङ्कारे मन्ये, शङ्के, स्यात् इत्यादिभिः उपमेये उपमानस्य सम्भावना क्रियते ।
Ø इव शब्दस्य प्रयोगः उभयत्र भवति ।
Ø किन्तु उत्प्रेक्षालङ्कारे इव इत्यस्य प्रयोगः प्रायः क्रियापदेन सह भवति । यथा – लिम्पतीव, वर्षतीव इत्यादयः ।
Ø उपमालङ्कारे इव इत्यस्य प्रयोगः संज्ञाशब्दैः सह क्रियते । यथा – कमलम् इव, मुखम् इव
Øउपमालङ्कारे उपमानस्य वास्तविकी सत्ता भवति, किन्तु उत्प्रेक्षालङ्कारे काल्पनिकी सत्ता भवति ।

                          ***************************************************




Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

-
(हाम्रो घरमा कस्तो  मान्छेले जन्म लिन्छ) ? पूर्वजन्मको कर्मको अनुसार नै यो जन्ममा आमा-बुवा, भाई-बहिनी, पति-पत्नी प्रेमिका, मित्र-शत्रु इष्टमित्र यि सबै प्राप्त हुन्छन् । किनकि पूर्वजन्मको कर्मको अनुसार यिनीहरुलाई हामीले केहि दिनुपर्छ अथवा हामीले यिनीहरुबाट केहि लिनुपर्छ । हाम्रो घरमा सन्तानको रूपमा पनि हामीहरुको पूर्वजन्मको कोहि इष्टमित्र अथवा साथीभाई अथवा आफ्नै घर परिवार का कुनै सदस्य आउँछन् । शास्त्रमा उल्लेख अनुसार यि चार जना हाम्रो घरमा सन्तानको रूपमा आउँछन् । 1. ऋणानुबन्ध – पूर्व जन्म को कुनै त्यस्तो मानिस जसबाट हामीले ऋण लिएका छौ, अथवा त्यसको कुनै प्रकारले धन नष्ट गरेका छौ । त्यो व्यक्ति हाम्रो घरमा छोरा या छोरीको रूपमा जन्म लिन्छ र, हामीले उसको पूर्वजन्ममा नष्ट गरिएको धन यो जन्ममा त्यस सन्तान को निम्ति बिमारी मा अथवा अरु व्यर्थकाममा तब सम्म   खर्च हुन्छ जब सम्म हामीले उसको पूर्वजन्ममा खाएको ऋण सकिदैन । 2. शत्रु पुत्र – पूर्वजन्ममा हाम्रो   कुनै कारणवश शत्रु भएको छ भने हामीहरुसंग बदला लिनको लागी हाम्रो घरमा छोरा या छोरी को रूपमा जन्म लिन्...
Read more
-
पवित्रता  (स्वच्छता) के विषय क शास्त्र ीय निर्वचन । १.      अद्भिर्गात्राणि शुद्ध्यन्ति मनः सत्येन शुध्यति । विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुद्ध्यति ॥  (मनु. , ५/१०९) शरीर की शुद्धि जल से होती है । मन की शुद्धि सत्य से होती है । जीवात्मा की शुद्धि विद्या और तप से होती है और बुद्धि की शुद्धि ज्ञान से होती है । २.     क्षान्त्या शुध्यन्ति विद्वांसो दानेनाऽकार्यकारिणः । प्रछन्नपापा जप्येन     तपसा वेदवित्तमाः ॥  (मनु.५/१०७) विद्वान् क्षमा से शुद्ध होते हैं , पाप करने वाले दान से शुद्ध होते हैं , गुप्त रूप में किए गए पापों से युक्त लोग जाप से शुद्ध होते हैं   तथा वेद के गूढ़ अर्थ को जानने वाले तपस्या से शुद्ध होते हैं । ३ .     वाचां शौचं च मनसः शौचमिन्द्रियनिग्रहः । सर्वभूते दया शौचमेतच्छौचं परार्थिनाम् ।।  (चा.नीतिः . ०७/२०) वाणी की पवित्रता , मन की निर्मलता , इन्द्रियों को वश में रखना तथा जीव मात्र पर दया करना ही परोपकार में रत मनुष्यों की पवित्रता...
Read more
-
                                      ( नारी) । अर्धभार्या मनुष्यस्य भार्या श्रेष्ठतमः सखा । भार्या मूलं त्रिवर्गस्य भार्या मूलं तरिष्यतः ।। ( महा , आदिपर्व , अ , 84/41 ) पत्नी आफ्नो पति को अर्धाङ्गिनी हुन् । आफ्नो पति को श्रेष्ठ मित्र पनि हुन् । धर्म , अर्थ , काम यिनिहरुको सिद्धि र मोक्ष को मूलकारण पनि हुन् । भार्यावन्तः क्रियावन्तः सभार्या गृहमेधिनः । भार्यावन्तः प्रमोदन्ते भार्यावन्तः श्रियान्विताः ।।                                   (महा , आदिपर्व , अ , 84/42 ) पत्नी भएका मानिस नै क्रियाशील हुन्छन् ,  पत्नी भएका पुरुष नै वास्तविक गृहस्थी हुन् र पत्नी भएका पुरुषको नै जीवन आनन्दमय हुन्छ । पत्नी भएका मानिस नै धन समृद्धि ले परिपूर्ण हुन्छन् । भार्या हि परमो ह्यर्थः पुरुषस्येह पठ्यते । असहायस्य लोक...
Read more